Handschrift/ manuscript
Met de hand geschreven document. Boeken werden voor de uitvinding van de boekdrukkunst met de hand geschreven. Elk boek is dan ook uniek. Het proces van het maken van een handgeschreven boek verliep planmatig. De opdrachtgever bepaalde veelal de keuze van de tekst, meestal een beroemde oudere tekst. Samen met het scriptorium, het schrijfatelier, werd het formaat van het boek, de kwaliteit, en het lettertype bepaald en of het boek veel of weinig versierd moet worden. Vervolgens schreef de kopiist, meestal met een pen gesneden van een ganzenveer, de tekst. Hij liet ruimte open op de plekken waar de rubricator de gekleurde initialen of beginletters moest plaatsen en de miniaturist de illustraties moest schilderen. Na het schrijven en versieren ging de boekbinder aan de slag om van de losse gevouwen bladen een boek te maken. Ook bij het maken van een middeleeuws boek gold het principe: hoe luxer hoe duurder.
